Zakres treści.
Zakres treści Konkursu Przedmiotowego z Geografii jest zgodny z treściami podstaw programowych dla przedmiotów geografia i przyroda (w zakresie treści geograficznych) dla szkoły podstawowej, w wersji obowiązującej od roku szkolnego 2024/2025. Obejmuje również treści wskazanych pozycji literatury. Wskazana literatura (na stopniu 2 i 3) jest rozszerzeniem zakresu treści konkursu.
I stopień
Zakres wiedzy i umiejętności oraz proponowanej literatury:
- Mapa ogólnogeofraficzna świata i poszczególnych kontynentów oraz oceanów.
- Skala i jej wykorzystanie.
- Współrzędne geograficzne
- Znajomość podstawowych pojęć geograficznych.
- Krajobrazy świata: wilgotnego lasu równikowego i lasu strefy umiarkowanej, sawanny i stepu, pustyni gorącej i lodowej, tajgi i tundry, śródziemnomorski, wysokogórski Himalajów; strefowość a piętrowość klimatyczno-roślinna na świecie.
Literatura – podręczniki do geografii i przyrody, atlasy geograficzne.
II stopień
Zakres treści: Geografia fizyczna świata. Krajobrazy Ziemi. Geografia Polski. Region – województwo śląskie.
- Mapa: ogólnogeograficzna, krajobrazowa, turystyczna, skala mapy, znaki na mapie, treść mapy.
- Lądy i oceany na Ziemi: rozmieszczenie lądów i oceanów, pierwsze wyprawy geograficzne.
- Krajobrazy świata: wilgotnego lasu równikowego i lasu strefy umiarkowanej, sawanny i stepu, pustyni gorącej i lodowej, tajgi i tundry, śródziemnomorski, wysokogórski Himalajów; strefowość a piętrowość klimatyczno-roślinna na świecie.
- Ruchy Ziemi: Ziemia w Układzie Słonecznym; ruch obrotowy i obiegowy; następstwa ruchów Ziemi.
- Współrzędne geograficzne: szerokość i długość geograficzna; położenie matematyczno-geograficzne punktów i obszarów; rozciągłość południkowa i równoleżnikowa.
- Krajobrazy Polski: wysokogórski (Tatry), wyżynny (Wyżyna KrakowskoCzęstochowska), nizinny (Nizina Mazowiecka), pojezierny (Pojezierze Mazurskie), nadmorski (Pobrzeże Słowińskie), wielkomiejski (Warszawa), miejsko-przemysłowy (Wyżyna Śląska), rolniczy (Wyżyna Lubelska).
- Środowisko przyrodnicze Polski na tle Europy: położenie geograficzne Polski; wpływ ruchów górotwórczych i zlodowaceń na rzeźbę Europy i Polski; przejściowość klimatu Polski; Morze Bałtyckie; główne rzeki Polski i ich systemy; główne typy gleb w Polsce; lasy w Polsce; dziedzictwo przyrodnicze Polski, surowce mineralne Polski.
- Społeczeństwo i gospodarka Polski na tle Europy: rozmieszczenie ludności, struktura demograficzna Polski (wiekowa, narodowościowa, wyznaniowa, zatrudnienia); migracje Polaków; zróżnicowanie polskich miast; sektory gospodarki Polski; rolnictwo Polski; zmiany struktury przemysłu Polski; zróżnicowanie usług i ich rola w rozwoju gospodarki; rozwój komunikacji; atrakcyjność turystyczna Polski.
- Relacje między elementami środowiska geograficznego na przykładzie wybranych obszarów Polski. Wpływ: sposobu zagospodarowania dorzecza na występowanie powodzi; warunków przyrodniczych (np.: zasobów surowców mineralnych, wiatru, wód i usłonecznienia) i pozaprzyrodniczych na energetykę; rozwoju dużych miast na przekształcenia strefy podmiejskiej; procesów migracyjnych na strukturę wieku i zmiany w zaludnieniu obszarów wiejskich; przemian gospodarczych po 1989 r. na zmiany struktury zatrudnienia; transportu na rozwój działalności gospodarczej; walorów środowiska przyrodniczego i dziedzictwa kulturowego na rozwój turystyki.
- Własny region – województwo śląskie: położenie, dominujące cechy środowiska przyrodniczego i gospodarki, walory turystyczne (źródło: wskazana literatura dla stopnia II, pozycja 1)
- Treści rozszerzające podstawę programową zawarte we wskazanej literaturze dla stopnia II (pozycje 2 i 3).
III stopień
Zakres treści: Wybrane problemy i regiony geograficzne świata
- Treści z drugiego stopnia.
- Geografia Europy: położenie, granice i linia brzegowa kontynentu; podział polityczny Europy; rola Unii Europejskiej w przemianach społeczno-gospodarczych; główne cechy środowiska przyrodniczego Europy; zjawiska występujące na granicach płyt litosfery; zróżnicowanie ludności oraz starzenie się społeczeństw; największe europejskie metropolie; zróżnicowanie źródeł energii w krajach europejskich i skutki ich wykorzystania dla środowiska przyrodniczego; przemysł i usługi w wybranych krajach europejskich; turystyka w Europie Południowej.
- Sąsiedzi Polski: przemiany przemysłu w Niemczech; dziedzictwo kulturowe Litwy i Białorusi; środowisko przyrodnicze i atrakcje turystyczne Czech i Słowacji; problemy polityczne, społeczne i gospodarcze Ukrainy; zróżnicowanie przyrodnicze Rosji; relacje Polski z sąsiadami.
- Wybrane problemy i regiony geograficzne Azji: Azja jako kontynent kontrastów geograficznych; pacyficzny „pierścień ognia”; klimat monsunowy w Azji PołudniowoWschodniej; Japonia – gospodarka na tle warunków przyrodniczych i społecznokulturowych; Chiny – rozmieszczenie ludności, problemy demograficzne oraz znaczenie w gospodarce światowej; Indie krajem wielkich możliwości rozwojowych oraz kontrastów społecznych i gospodarczych; Bliski Wschód – kultura regionu, ropa naftowa, obszar konfliktów zbrojnych.
- Wybrane problemy i regiony geograficzne Afryki: położenie Afryki i jego wpływ na cyrkulację powietrza i rozmieszczenie opadów atmosferycznych; strefowość klimatyczno-roślinno-glebowa; warunki gospodarowania człowieka w strefie Sahelu – problem zachowania równowagi ekologicznej; rozwój turystyki w Afryce; przyczyny i skutki niedożywienia w Afryce; tradycyjna i nowoczesna gospodarka w Afryce.
- Wybrane problemy i regiony geograficzne Ameryki Północnej i Południowej: rozciągłość południkowa i ukształtowanie powierzchni; cyklony w Ameryce Północnej; problemy zagospodarowania Amazonii; sytuacja rdzennej ludności; slumsy w wielkich miastach; megalopolis; Dolina Krzemowa jako przykład technopolii; znaczenie gospodarcze Stanów Zjednoczonych w świecie.
- Wybrane problemy i regiony geograficzne Australii i Oceanii: specyfika środowiska przyrodniczego; rozmieszczenie ludności i cechy gospodarki na tle warunków przyrodniczych.
- Geografia obszarów okołobiegunowych: środowisko przyrodnicze; skutki zmiany klimatu dla środowiska przyrodniczego.
- Treści kształcenia rozszerzające podstawę programową zawarte we wskazanej literaturze dla stopnia III.
III. Proponowana literatura
II stopień
- Platforma Edukacji Regionalnej „Eduś”, Ze szczytów gór ku nizinom (jednostki fizycznogeograficzne województwa śląskiego), Instytut Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej. https://edus.ibrbs.pl/ze-szczytow-gor-ku-nizinom/
- Lasy wawrzynolistne Makaronezji – królestwo mgły i cienia, M. Bąk, Geografia w Szkole nr 6/2025 s. 29-33.
- Zielona Tarcza Wschód, krótki tekst z działu Świat – panorama, Geografia w Szkole: nr 6/2025 s. 48.
III stopień
- Dlaczego turystyka szkodzi środowisku? S. Świątek, Geografia w Szkole nr 4/2025 s. 4-9.
- Ziemia wolna od lodu w XXII wieku? 2025 – Rok Ochrony Lodowców, K. Trojan, Geografia w Szkole nr 5/2025 s. 4-8.
- Barwy Ziemi – recenzja książki B.R. Vassnesa Nieznane życie lodowców (fragment tekstu M. Słobodzian Recenzje książkowe), Geografia w Szkole nr 5/2025 s. 8. W Europie znikają małe lodowce, tekst z działu Świat – panorama, Geografia w Szkole: nr 5/2025 s. 50.